Atriyal Fibrilasyonda Antikoagülan Kullanımına Yönelik Hasta Farkındalığının Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Amaç: Atriyal fibrilasyon (AF), tromboembolik riski artırır ve oral antikoagülanlar (OAK) bu riski önemli ölçüde azaltır; ancak bu ilaçların güvenli ve etkili kullanımı, hastaların yeterli bilgi düzeyine sahip olmasını gerektirir. Bu çalışmada, Türk hastalarda AF ve OAK ile ilişkili farkındalığın değerlendirilmesi ve bilgi düzeyinin belirleyicilerinin saptanması amaçlandı.

Yöntem: Bu tek merkezli, kesitsel araştırma 1 Temmuz 2024 ile 1 Ocak 2025 tarihleri arasında gerçekleştirildi ve en az üç aydır varfarin veya direkt OAK kullanan non-valvüler AF’li ardışık erişkin hastalar çalışmaya dahil edildi. Yapılandırılmış bir anket ile demografik özellikler, komorbiditeler, ilaç kullanımı, tedavi uyumu ve altı bilgi alanı değerlendirildi: ilaç akma sıklığı, tedavi endikasyonu, yan etkiler hakkında bilgi, tedavi süresi hakkında bilgi, ilaç etkileşimleri hakkında bilgi ve gıda etkileşimleri hakkında bilgi. 0–6 arasında değişen bileşik bir bilgi skoru hesaplandı. Yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi dahil olmak üzere bilgi düzeyinin belirleyicileri çok değişkenli lineer regresyon ile değerlendirildi. Etik kurul onayı alındı ve tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam elde edildi.

Bulgular: Toplam 261 hasta çalışmaya dahil edildi (medyan yaş 67 yıl; %50,2 kadın). Hipertansiyon ve diabetes mellitus sırasıyla hastaların %64,8 ve %32,2’sinde mevcuttu. Direkt oral antikoagülanlar (DOAK) reçetelerin %72,4’ünü oluştururken, hastaların %27,6’sı varfarin kullanıyordu. Katılımcıların %36’sında AF süresi altı yıldan uzun olmasına rağmen, yalnızca %16,5’i aritmisinin adını doğru olarak ifade edebildi. Katılımcıların %92’si antikoagülan kullandığını bilirken, sadece %75,1’i antikoagülasyon endikasyonunu doğru bir şekilde tanımladı. Yan etkilere ilişkin bilgi sınırlıydı ve katılımcıların %68’i bu konuda herhangi bir bilgisi olmadığını belirtti. Etkileşimlere ilişkin farkındalık da düşüktü; hastaların %88’i ilaç–ilaç etkileşimlerini, %71’i ise besin etkileşimlerini bilmiyordu. Hastaların çoğu doğru dozlama şemasını biliyordu (%92,3) ve neredeyse tamamı unutulan bir doz sonrasında çift doz almayacağını bildirdi (%99,6). Öz bildirilen tedavi uyumu yüksekti (%94 “her zaman”, %4 “sıklıkla”) ve ilacın yemekle birlikte alınması daha iyi tedavi uyumu ile ilişkiliydi (χ² = 17,0; P < 0,001). Ortalama bilgi skoru 2,8 ± 1,3 olup Cronbach α değeri 0,50 idi. Daha yüksek eğitim düzeyi ve kadın cinsiyet daha yüksek bilgi düzeyi ile ilişkiliyken, yaş ile bilgi düzeyi arasında ters yönlü ilişki saptandı.

Sonuç: Öz bildirilen tedavi uyumunun yüksek olmasına rağmen, AF nedeniyle antikoagülan kullanan hastalarda özellikle yan etkiler ile ilaç ve besin etkileşimleri konusunda önemli bilgi eksiklikleri bulunmaktadır. Hedefe yönelik ve sağlık okuryazarlığı düzeyini dikkate alan eğitim stratejileri, AF nedeniyle antikoagülan kullanan hastalarda ilaç güvenliğini ve klinik sonuçları iyileştirebilir.

Anahtar Kelimeler: Atriyal fibrilasyon, hasta bilgisi, oral antikoagülanlar